Më 17 maj 2020, në mes të pandemisë dhe pa asnjë urdhër gjykate, një operacion i koordinuar nga qeveria shembi Teatrin Kombëtar gjatë natës. Në vend të dialogut, pushteti zgjodhi forcat speciale dhe makineritë e rënda, duke shpërfillur protestat e artistëve që ishin mbyllur brenda godinës. Ky akt u cilësua nga shoqëria dhe akademikë të njohur si “vrasje kulturore” dhe shkelje e hapur e ligjit për trashëgiminë. Gjashtë vjet më vonë, në truallin e ish-teatrit ngrihen kulla betoni, ndërsa qyteti ende nuk ka një teatër të ri kombëtar.
Procedura e shembjes dhe e koncesionit pasues është shoqëruar me një aferë të rëndë korruptive, e dokumentuar nga disa hetime gazetareske gjatë viteve 2021-2025. Në vitin 2022, Aleanca për Mbrojtjen e Teatrit depozitoi në SPAK gjashtë kallëzime penale kundër zyrtarëve të lartë, përfshirë kryeministrin dhe kryetarin e bashkisë, për “Shpërdorim detyre” dhe “Korrupsion pasiv“. Kontrata 200 milionë euroshe për kompleksin e ri është mbajtur në fshehtësi të plotë, duke mos u bërë publike as emrat e kompanive fituese, as kriteret e tenderimit. Raporti i KLSH-së (Kontrolli i Lartë i Shtetit) në vitin 2023 konstatoi se vlera e pronës së dhënë koncesion ishte nënvlerësuar qëllimisht, duke i shkaktuar buxhetit të shtetit një dëm prej mbi 15 milionë eurosh.
Pavarësisht se në korrik 2021 Gjykata Kushtetuese e shpalli të paligjshme procedurën e kalimit të pronësisë së teatrit nga qeveria tek bashkia, ekzekutivi vazhdoi punën sikur vendimi i gjykatës të mos ekzistonte. Në dhjetor 2022, në të njëjtat rrënoja u zhvillua një ceremoni nga kryetari i Bashkisë Tiranë Erion Veliaj, për vendosjen e gurit të parë të kompleksit të ri, një veprim që juristë e cilësuan si “përbuzje institucionale“. Ky precedent krijoi një situatë ku çdo akt pasues i projektit, nga leja e ndërtimit deri te financimi, qëndron mbi një bazë juridike të paligjshme. Dokumentet e siguruara tregojnë se kompanitë ndërtimore të përfshira lidhen me afera të mëparshme të pastrimit të parave, por asnjë hetim nuk ka nisur deri më sot.
Gjashtë vjet pas shembjes, asnjë përgjegjës politik apo zyrtar nuk është thirrur në gjyq, ndërsa SPAK ka pushuar vazhdimisht kallëzimet për mungesë provash, pavarësisht raporteve të shumta të ekspertëve. Kjo ngjarje është kthyer në lakmusin e drejtësisë shqiptare, duke treguar se pushteti mund të shkelë ligjin hapur nëse ka në lojë interesa të mëdha ekonomike. Për artistët, të paktën për ata që nuk u shitën për një kothere, dhe qytetarët që mbajtën mend gjallë 17 majin, ky përvjetor nuk është thjesht një humbje e një godine, por dëshmia e një sistemi ku betoni dhe korrupsioni kanë më shumë peshë se kultura dhe kushtetuta. Ndërsa kullat e reja ngrihen çdo ditë e më lart, heshtja e institucioneve të drejtësisë vazhdon të jetë e vetmja përgjigje zyrtare për krimin e shekullit në trashëgiminë kulturore shqiptare.
